دندان قروچه در کودکان یا به اصطلاح تخصصی براکسیسم (Bruxism)، یک عادت شایع اما نگرانکننده است که میتواند سلامت دندانها و فک کودک دلبند شما را به خطر اندازد. از آنجایی که این مشکل میتواند ارتباط مستقیمی با ناهنجاریهای فکی و دندانی داشته باشد، مراجعه به یک متخصص ارتودنسی کودکان برای تشخیص و درمان صحیح، امری حیاتی است.
در این مقاله، دکتر محمدعلی ناصری،متخصص ارتودنسی کودکان در اصفهان، به طور جامع به بررسی ابعاد مختلف دندان قروچه در کودکان میپردازد و راهکارهای درمانی موثری را معرفی میکند.
دندان قروچه در کودکان چیست؟
دندان قروچه عبارت است از فشردن غیرارادی فکها و ساییدن دندانها روی یکدیگر. این عمل میتواند در طول روز (براکسیسم بیداری) یا در طول خواب (براکسیسم خواب) رخ دهد. آمارها نشان میدهد که این عارضه در بین کودکان بسیار رایجتر است و تقریباً از هر ۱۰ کودک، ۳ نفر به نوعی آن را تجربه میکنند.
اغلب این عادت در سنین رویش دندانهای شیری (حدود ۳ تا ۶ سالگی) آغاز میشود و در بسیاری از موارد با رشد کامل دندانهای دائمی به طور طبیعی برطرف میگردد. با این حال، اگر این عادت ادامه یابد یا با شدت زیادی همراه باشد، باید برای جلوگیری از آسیبهای جدی دندانی و فکی، حتماً توسط متخصص ارتودنسی و ناهنجاریهای فک و صورت مورد بررسی قرار گیرد.
چرا کودکان دندان قروچه میکنند؟ (علل براکسیسم)
برخلاف تصور رایج، دندان قروچه در کودکان تنها یک دلیل مشخص ندارد، بلکه ترکیبی از عوامل فیزیکی و روانشناختی میتواند در بروز آن نقش داشته باشد. شناخت این عوامل برای ارائه یک طرح درمانی مؤثر توسط بهترین دکتر ارتودنسی ضروری است:
۱. علل دندانی و فیزیکی:
- نامرتبی دندانها (مال اکلوژن): یکی از شایعترین دلایل، ناهماهنگی در نحوه قرارگیری دندانهای بالا و پایین روی یکدیگر است. کودک به صورت ناخودآگاه تلاش میکند تا با ساییدن، یک تماس راحت و پایدار بین دندانهایش ایجاد کند. اینجاست که نقش ارتودنسی پررنگ میشود.
- رویش دندانها: در دوران رویش دندانهای شیری یا دائمی، درد، خارش و ناراحتی لثه میتواند باعث ساییدن دندانها توسط کودک برای تسکین شود.
- درد و ناراحتی: گاهی اوقات دندان قروچه واکنشی به دردهای دیگر مانند گوشدرد، عفونت دندان یا سینوزیت است.
- مشکلات تنفسی در خواب: آپنه انسدادی خواب (وقفه تنفسی) یا تنفس دهانی میتواند با دندان قروچه شبانه مرتبط باشد.
- برخی بیماریها و داروها: در موارد کمتر، بیماریهایی مانند فلج مغزی یا مصرف برخی داروهای خاص ممکن است این عادت را تشدید کند.
۲. علل روانی و محیطی:
- استرس و اضطراب: مهمترین علت غیرفیزیکی دندان قروچه در کودکان بزرگتر، استرس است. تغییر محیط (مانند مدرسه رفتن)، نگرانیهای خانوادگی، مشغله زیاد والدین یا حتی تماشای بیش از حد بازیهای هیجانی میتواند فشار عصبی کودک را افزایش دهد و در نتیجه منجر به دندان قروچه شود.
- بیش فعالی (ADHD): برخی مطالعات ارتباطی بین دندان قروچه و بیش فعالی را نشان دادهاند.

عواقب و علائم دندان قروچه شدید در کودکان
اگر دندان قروچه کودک شما شدید باشد و به صورت مداوم ادامه یابد، میتواند آسیبهای جدی و طولانیمدتی به دنبال داشته باشد که ضرورت مراجعه به متخصص ارتودنسی را دو چندان میکند:
علائم هشداردهنده که والدین باید به آنها توجه کنند، شامل موارد زیر است:
- شنیدن صدای ساییدن دندانها در شب.
- درد و سفتی در ناحیه فک یا شقیقهها پس از بیدار شدن.
- دندان درد بدون علت مشخص.
- مشاهده دندانهایی که لبههای آنها صاف شده یا ظاهر کوتاهی پیدا کردهاند.
راههای درمان و کنترل دندان قروچه
درمان براکسیسم بر اساس علت اصلی آن، متفاوت خواهد بود. در مواردی که علت ناهماهنگی دندانی یا مشکلات فکی باشد، نقش متخصص ارتودنسی حیاتی است.
۱. رویکردهای تخصصی ارتودنسی:
- نایت گارد (محافظ شبانه دندان): مهمترین راهکار کوتاهمدت برای محافظت از دندانها، ساخت نایت گارد سفارشی است. این وسیله توسط متخصص ساخته میشود تا روی دندانها قرار گرفته و مانع از تماس مستقیم و آسیبزا هنگام دندان قروچه شود. استفاده از نایت گارد، عوارضی مانند شکستگی دندان و آسیب مفصل فکی را به حداقل میرساند.
- تشخیص و درمان مال اکلوژن: اگر علت اصلی نامرتبی دندانها باشد (که یکی از علائم نیاز به ارتودنسی کودکان نیز هست)، متخصص ارتودنسی با طرحریزی درمان ارتودنسی پیشگیری یا درمانی، تراز دندانها و فک را اصلاح میکند. با تصحیح نحوه قرارگیری دندانها، نیاز کودک به دندان قروچه به مرور از بین میرود.
- برطرف کردن نقاط تماس زودرس: در دندانهای شیری، گاهی یک تماس ناصحیح باعث انحراف فک در هنگام جویدن میشود. متخصص ارتودنسی با حذف این نقاط، از عوارض رشدی آینده جلوگیری میکند.

۲. رویکردهای خانگی و روانشناختی
اگر عامل اصلی استرس یا اضطراب باشد، این اقدامات کمکی بسیار مؤثر خواهند بود:
- مدیریت استرس و روتین قبل از خواب: ایجاد یک برنامه آرامشبخش قبل از خواب ضروری است. این روتین میتواند شامل حمام آب گرم، گوش دادن به موسیقی آرامبخش، یا خواندن کتاب داستان باشد.
- فعالیت فیزیکی: جایگزینی بازیهای رایانهای و هیجانی با فعالیتهای فیزیکی و پرانرژی در طول روز، به تخلیه انرژی و کاهش تنش عصبی کودک کمک میکند.
- گفتگو با کودک: والدین باید به طور منظم با کودک خود در مورد احساساتش صحبت کرده و منبع اصلی استرس او (مانند مشکلات مدرسه یا ترس) را شناسایی و مدیریت کنند.
اهمیت مراجعه به متخصص ارتودنسی کودکان در اصفهان
اگر متوجه شدید کودک شما دندان قروچه میکند یا علائم سایش دندانها را در او مشاهده کردید، فوریترین اقدام، مراجعه به متخصص ارتودنسی و دندانپزشکی کودکان است.
دکتر محمدعلی ناصری در اصفهان به عنوان متخصص ارتودنسی با سالها تجربه در زمینه ناهنجاریهای فکی و دندانی کودکان، میتواند با معاینه دقیق، علت اصلی براکسیسم را تشخیص دهد و در صورت لزوم، درمانهای پیشگیرانه یا اصلاحی (مانند نایت گارد یا ارتودنسی) را در زمان مناسب آغاز کند. با مداخله به موقع، میتوان از آسیبهای جبرانناپذیر به مینای دندان و مفصل فکی کودک پیشگیری کرد و سلامت و زیبایی لبخند او را تضمین نمود.
برای تشخیص علت دندان قروچه و مشاوره تخصصی در زمینه ارتودنسی کودکان، میتوانید همین امروز با مطب دکتر محمدعلی ناصری تماس بگیرید.





