پلاک دندان و تارتار از مشکلات شایعی هستند که در صورت عدم رسیدگی به موقع، میتوانند منجر به بروز بیماریهای دهان و دندان شوند. این لایههای باکتریایی نه تنها ظاهر دندانها را تحت تأثیر قرار میدهند، بلکه به مرور زمان میتوانند باعث التهاب لثه و پوسیدگی دندان شوند. بهخصوص، جرم دندان کودک و جرم دندان جلو میتواند اثرات منفی بیشتری در زیبایی و سلامت دهان داشته باشد.
در این مقاله از سایت دکتر محمدعلی ناصری، بهترین متخصص ارتودنسی کودک در اصفهان، به معرفی روشهای خانگی و حرفهای برای از بین بردن تارتار و پلاک دندان پرداخته و راهکارهایی برای پیشگیری از این مشکل ارائه میدهیم.
پلاک دندان و تارتار دندان چیست؟
- پلاک دندان: پلاک دندان لایهای نازک و شفاف از باکتریها و ذرات غذایی است که به سطح دندانها و لثه میچسبد. این لایه در اثر مصرف مواد غذایی، بهویژه غذاهای شیرین و نشاستهای، ایجاد میشود و اگر به طور مرتب از بین نرود، به مرور زمان سفت و سخت میشود.
- تارتار دندان: تارتار که به آن جرم دندان نیز گفته میشود، نتیجه تجمع پلاک دندان است که با مواد معدنی موجود در بزاق ترکیب شده و به یک لایه سخت و زرد یا قهوهای تبدیل میشود. تارتار معمولاً در قسمتهای قابلمشاهده مانند جرم دندان جلو یا در نواحی پنهان نزدیک لثه تشکیل میشود.
چرا باید از پلاک و تارتار جلوگیری کرد؟
- جلوگیری از بیماریهای لثه: پلاک دندان حاوی باکتریهایی است که میتوانند باعث التهاب لثه (ژنژیویت) و در صورت عدم درمان، بیماریهای پیشرفتهتر پریودنتال شوند.
- پیشگیری از پوسیدگی دندان: باکتریهای موجود در پلاک با تولید اسید، مینای دندان را تضعیف کرده و به ایجاد پوسیدگی منجر میشوند.
- حفظ زیبایی دندانها: جرم دندان سیاه و تیره، بهویژه در دندانهای جلویی، میتواند ظاهر دندانها را ناخوشایند کرده و اعتمادبهنفس فرد را کاهش دهد.
- جلوگیری از بوی بد دهان: تجمع پلاک و تارتار میتواند باعث بوی بد دهان شود، زیرا باکتریهای آن گازهای ناخوشایند تولید میکنند.
- حفظ سلامت دندانهای کودکان: جرم دندان کودک میتواند بر دندانهای شیری و دائمی تأثیر منفی گذاشته و حتی منجر به از دست دادن زودهنگام دندانها شود.
- کاهش هزینههای درمانی: پیشگیری از تشکیل پلاک و جرم با رعایت بهداشت دهان و دندان، از درمانهای پرهزینه مانند جرمگیری پیشرفته یا ترمیم دندان جلوگیری میکند.
پیشگیری و درمان به موقع پلاک و تارتار، کلید اصلی حفظ سلامت و زیبایی دندانها است.

روشهای پیشگیری از پلاک دندان
پیشگیری از تشکیل پلاک دندان کلیدیترین گام برای جلوگیری از ایجاد تارتار و مشکلات ناشی از آن است. برای این منظور، میتوانید اقدامات زیر را انجام دهید:
- مسواک زدن منظم: حداقل دو بار در روز، با خمیردندان حاوی فلوراید مسواک بزنید. مسواک زدن پس از وعدههای غذایی به کاهش تجمع پلاک کمک میکند.
- استفاده از نخ دندان: پلاکهایی که بین دندانها قرار دارند، با مسواک بهراحتی تمیز نمیشوند. نخ دندان روزانه باعث حذف پلاک از این نواحی میشود.
- دهانشویههای ضدباکتری: استفاده از دهانشویههای مناسب میتواند به کاهش باکتریهای دهان کمک کرده و از تشکیل پلاک جلوگیری کند.
- رعایت رژیم غذایی سالم: مصرف غذاهای شیرین و نشاستهای را محدود کنید، زیرا این مواد تغذیه مناسبی برای باکتریهای پلاک فراهم میکنند.
- نوشیدن آب فراوان: نوشیدن آب به شستشوی دهان کمک کرده و ذرات غذایی و باکتریها را از سطح دندانها پاک میکند.
- معاینات منظم دندانپزشکی: مراجعه به دندانپزشک هر ۶ ماه یک بار، به تشخیص زودهنگام پلاک و تارتار کمک میکند و مانع از بروز مشکلات جدیتر میشود.
چگونه تارتار دندان را از بین ببریم؟
۱٫ روشهای خانگی برای کاهش تارتار
تارتار سخت بهطور کامل با روشهای خانگی از بین نمیرود، اما میتوان از این روشها برای کاهش پلاک و جلوگیری از سفت شدن آن استفاده کرد:
- جوششیرین
یک قاشق چایخوری جوششیرین را با کمی آب مخلوط کرده و با آن مسواک بزنید. جوششیرین به حذف پلاک و لکههای سطحی کمک میکند. - روغنکشی
غرغره کردن روغن نارگیل یا روغن کنجد میتواند باکتریهای دهان را کاهش دهد و در کاهش تجمع پلاک مؤثر باشد. - سرکه سیب
غرغره کردن مخلوطی از سرکه سیب و آب میتواند به حذف باکتریها کمک کند، اما باید به دلیل خاصیت اسیدی آن با احتیاط استفاده شود.
-
جرمگیری حرفهای توسط دندانپزشک
برای از بین بردن تارتار سخت، باید به دندانپزشک مراجعه کنید. دندانپزشک از روشهای زیر استفاده میکند:
- ابزار دستی
تارتار با استفاده از ابزارهای مخصوص بهصورت مکانیکی از سطح دندان جدا میشود. - جرمگیری اولتراسونیک
دستگاه اولتراسونیک با ارتعاشات بالا و پاشیدن آب، جرم و تارتار را از دندانها جدا میکند. - پولیش دندان
پس از جرمگیری، دندانها پولیش میشوند تا سطح آنها صاف شده و احتمال تجمع پلاک کاهش یابد.
پیشگیری و درمان تارتار به مراقبت مداوم و استفاده از روشهای بهداشتی وابسته است. با ترکیب روشهای خانگی و مراجعه منظم به دندانپزشک، میتوانید دندانهایی سالم و درخشان داشته باشید.
پلاک دندان و تارتار در زمان ارتودنسی
دوره ارتودنسی به دلیل وجود براکتها و سیمهای ارتودنسی، شرایطی را ایجاد میکند که احتمال تجمع پلاک دندان و تشکیل تارتار افزایش مییابد. زیرا براکتها و سیمها محل مناسبی برای گیر کردن ذرات غذایی و رشد باکتریها فراهم میکنند.
چالشهای پلاک و جرم در زمان ارتودنسی
- دسترسی محدود برای تمیز کردن دندانها: وجود براکتها باعث میشود که مسواک زدن و نخ دندان کشیدن بهدرستی انجام نشود، و پلاک دندان بهویژه در نزدیکی لثهها تجمع کند.
- افزایش خطر پوسیدگی دندان: پلاک دندان در اطراف براکتها و سیمها میتواند به اسید تبدیل شود و مینای دندان را تخریب کند.
- جرمگیری دشوار: تجمع تارتار در نواحی نزدیک به براکتها و سیمها معمولاً بهسختی قابل مشاهده و تمیز کردن است.
روشهای پیشگیری از پلاک و تارتار در زمان ارتودنسی
- مسواک مخصوص ارتودنسی: از مسواکهایی با طراحی خاص برای تمیز کردن اطراف براکتها و سیمهای ارتودنسی استفاده کنید.
- دهانشویههای ضدباکتری: دهانشویهها میتوانند به کاهش باکتریها و پیشگیری از تشکیل پلاک کمک کنند.
- استفاده از واتر فلاسر: واتر فلاسر دستگاهی است که با پاشیدن آب تحت فشار، ذرات غذایی و پلاک را از اطراف براکتها خارج میکند.
- مسواک بیندندانی (اینترپروکسیمال): این مسواک کوچک برای تمیز کردن فضاهای باریک اطراف براکتها بسیار مفید است.
- جرمگیری منظم توسط دندانپزشک: در زمان ارتودنسی، مراجعه منظم به دندانپزشک برای جرمگیری حرفهای ضروری است. این کار از تشکیل تارتار جلوگیری میکند و سلامت دندانها را تضمین میکند.

اهمیت مراقبت ویژه در زمان ارتودنسی
مراقبت نادرست در دوران ارتودنسی میتواند باعث ایجاد لکههای سفید (decalcification)، جرم دندان سیاه یا حتی آسیب به لثه شود. بنابراین، رعایت بهداشت دهان و دندان در این دوره نه تنها به سلامت دهان، بلکه به نتایج بهتر ارتودنسی نیز کمک میکند.
نتیجهگیری
پلاک دندان و تارتار مشکلاتی هستند که در صورت عدم رسیدگی به موقع میتوانند سلامت و زیبایی دندانها را به خطر بیندازند. با رعایت بهداشت دهان و دندان، استفاده از روشهای پیشگیری مانند مسواک زدن منظم، نخ دندان، دهانشویهها و مراجعه دورهای به دندانپزشک، میتوانید از تشکیل پلاک و تارتار جلوگیری کنید. همچنین، در شرایط خاص مانند دوران ارتودنسی یا در کودکان، توجه بیشتری به بهداشت دهان لازم است.
اگرچه روشهای خانگی میتوانند تا حدی در کاهش پلاک و تارتار موثر باشند، اما برای از بین بردن کامل تارتار، مراجعه به دندانپزشک و انجام جرمگیری حرفهای ضروری است. با اقدام به موقع و مراقبت مداوم، میتوانید دندانهایی سالم، درخشان و زیبا داشته باشید و از بروز مشکلات جدیتر پیشگیری کنید.










