درمان ارتودنسی برای بسیاری از افراد یک مرحله ضروری برای دستیابی به لبخندی زیبا و سالم است. با این حال، بسیاری از بیماران ممکن است هنگام ورود به دنیای ارتودنسی و شروع این درمان با اصطلاحات و مفاهیمی روبرو شوند که برایشان ناآشناست. همین موضوع میتواند باعث ایجاد نگرانی و سردرگمی شود. آشنایی با اصطلاحات رایج در ارتودنسی میتواند به بیماران کمک کند تا بهتر درک کنند که درمان آنها چگونه پیش میرود و چه انتظاراتی باید داشته باشند.
در این مطلب از سایت دکتر محمدعلی ناصری، بهترین متخصص ارتودنسی در اصفهان، به معرفی و توضیح اصطلاحات رایج ارتودنسی که ممکن است در طول درمان خود با آنها مواجه شوید خواهیم پرداخت.
اصطلاحات رایج ارتودنسی
از جمله مفاهیم رایج در درمان ارتودنسی که نیاز است بیماران با آن آشنایی ابتدایی داشته باشند میتوان به اصطلاحان زیر اشاره کرد:
دستگاههای ارتودنسی (Appliance)
دستگاههای ارتودنسی به انواع مختلف ابزارهایی گفته میشود که برای اصلاح ناهنجاریهای دندانی و فکی به کار میروند. این دستگاهها میتوانند ثابت یا متحرک باشند و شامل براکتها، بندها، ریتینرها و دیگر ابزارهای مرتبط میشوند. هدف اصلی این دستگاهها، جابجایی دندانها و اصلاح موقعیت آنها برای بهبود ظاهر و عملکرد دهان است.
سیم ارتودنسی (Archwire)
سیم ارتودنسییک سیم فلزی U شکل است که از براکتهای ارتودنسی عبور میکند و نیرو را به دندانها منتقل میکند تا آنها را به سمت موقعیت مطلوب هدایت کند. این سیمها با توجه به نوع درمان و نیاز بیمار، در ضخامتها و مواد مختلف تولید میشوند.
بند ارتودنسی (Band)
بندهای ارتودنسی حلقههای فلزی هستند که دور دندانهای خلفی(دندان های آسیاب یا دندان های مولر) قرار میگیرند و به عنوان نقطه اتصال برای سیمهای ارتودنسی و سایر دستگاهها عمل میکنند. بندها با استفاده از چسبهای دندانی مخصوص به دندان چسبانده میشوند.
براکت ارتودنسی (Bracket)
یکی از اصطلاحات رایج ارتودنسی، براکت است. براکتها اجزای کوچکی هستند که به سطح دندانها چسبانده میشوند و سیم ارتودنسی را نگه میدارند. براکتها میتوانند از فلز، سرامیک یا مواد شفاف ساخته شوند و نقش مهمی در جابجایی دندانها به سمت موقعیت مطلوب دارند.
باندینگ ارتودنسی (Bonding)
باندینگ ارتودنسی فرآیند چسباندن براکتها و سایر اجزای ارتودنسی به دندانها با استفاده از چسبهای مخصوص است. این فرآیند شامل آمادهسازی سطح دندان، استفاده از چسب و قرار دادن دقیق براکتها است.
ارتودنسی ثابت (Fixed Appliance)
ارتودنسی ثابت شامل دستگاههایی است که به دندانها چسبانده میشوند و تا پایان درمان در دهان باقی میمانند. این دستگاهها شامل براکتها، بندها و سیمها هستند که به طور مداوم دندانها را جابجا میکنند.
ارتودنسی متحرک (Removable Appliance)
ارتودنسی متحرک شامل دستگاههایی است که بیمار میتواند آنها را از دهان خود خارج کند. این دستگاهها معمولاً برای تصحیح ناهنجاریهای سادهتر استفاده میشوند و شامل ریتینرها و دیگر ابزارهای مشابه هستند.

ارتودنسی شفاف یا نامرئی(Invisible orthodontics)
ارتودنسی شفاف نوعی درمان ارتودنسی است که از دستگاههای شفاف و نامرئی برای جابجایی دندانها استفاده میکند. این دستگاهها معمولاً شامل تریهای پلاستیکی شفاف هستند که به صورت سفارشی برای بیمار ساخته میشوند و تقریباً نامرئی هستند.
ارتودنسی سرامیکی
یکی دیگر از اصطلاحات رایج ارتودنسی، ارتودنسی سرامیکی است. ارتودنسی سرامیکی شامل استفاده از براکتها و سیمهای سرامیکی است که به دلیل رنگ نزدیک به دندان، کمتر جلب توجه میکنند. این نوع ارتودنسی به خصوص برای بزرگسالانی که نگران ظاهر خود هستند، محبوب است.
ارتودنسی فانکشنال (Functional Appliance)
ارتودنسی فانکشنال از دستگاههایی استفاده میکند که برای اصلاح موقعیت فکی و بهبود عملکرد دهان و دندانها طراحی شدهاند. این دستگاهها معمولاً در مراحل رشد کودکان و نوجوانان استفاده میشوند تا ناهنجاریهای فکی به ویژه فک پایین را اصلاح کنند.
ارتودنسی لینگوال (Lingual orthodontics)
ارتودنسی لینگوال نوعی درمان ارتودنسی است که در آن براکتها و سیمها به پشت دندانها چسبانده میشوند. این نوع ارتودنسی تقریباً نامرئی است و برای کسانی که نگران ظاهر خود هستند، گزینه مناسبی است.
موم ارتودنسی(orthodontic wax)
وکس یا موم ارتودنسی مادهای نرم و قابل شکلدهی است که بیماران میتوانند روی براکتها و سیمهای خود قرار دهند تا از تحریک لثه و بافتهای نرم دهان جلوگیری کنند. این ماده به خصوص در روزهای اولیه پس از نصب دستگاههای ارتودنسی مفید است.
جدا کننده ارتودنسی (Separator)
جدا کنندهها یا اسپیسرها یکی از اصطلاحات رایج ارتودنسی است و در واقع حلقههای کوچک پلاستیکی یا لاستیکی هستند که بین دندانها قرار داده میشوند تا فضای لازم برای نصب بندهای ارتودنسی ایجاد شود. این جدا کنندهها معمولاً قبل از شروع درمان اصلی استفاده میشوند.
ریتینر یا نگهدارنده ارتودنسی
ریتینرها دستگاههایی هستند که پس از پایان دوره اصلی درمان ارتودنسی استفاده میشوند تا دندانها در موقعیت جدید خود باقی بمانند. این دستگاهها میتوانند ثابت یا متحرک باشند و نقش مهمی در حفظ نتایج درمان دارند.
دندان قروچه (Bruxism)
دندان قروچه به عادت ساییدن یا فشردن دندانها گفته میشود که میتواند باعث آسیب به دندانها و مشکلات فکی شود. این عادت معمولاً در هنگام خواب رخ میدهد و ممکن است نیاز به درمان ارتودنسی و محافظ دندانی داشته باشد.
کراس بایت (Crossbite)
کراس بایت نوعی ناهنجاری دندانی است که در آن دندانهای بالا و پایین به درستی با هم تراز نمیشوند. این مشکل میتواند باعث مشکلات جویدن، سایش دندانها و حتی درد فک ها شود و نیاز به درمان ارتودنسی دارد.
شلوغی یا ازدحام دندانها (Crowding)
شلوغی دندانها به حالتی گفته میشود که دندانها به دلیل کمبود فضای کافی در فک به صورت ناهموار و فشرده در کنار هم قرار میگیرند. این مشکل میتواند باعث مشکلات بهداشتی و زیبایی شود و نیاز به درمان ارتودنسی دارد.
دی بند (Deband)
دی بند به فرآیند برداشتن بندهای ارتودنسی از دندانها پس از پایان درمان اشاره دارد. این مرحله شامل برداشتن بندها، پاکسازی دندانها و نصب ریتینر است.
نگهدارنده هاولی (Hawley)
نگهدارنده هاولی یک نوع ریتینر متحرک است که پس از پایان دوره اصلی درمان ارتودنسی استفاده میشود. این نگهدارنده شامل یک قاب فلزی و یک پایه پلاستیکی است که دندانها را در موقعیت جدید خود نگه میدارد.
دستگاه هربست (Herbst)
یکی از اصطلاحات ارتودنسی دستگاه هربست است. این دستگاه، یک دستگاه ارتودنسی ثابت است که برای اصلاح ناهنجاریهای فکی استفاده میشود. این دستگاه با استفاده از فشار به فک پایین، به جابجایی آن کمک میکند و معمولاً در کودکان و نوجوانان استفاده میشود.

دیپ بایت (Deep bite)
دیپ بایت نوعی ناهنجاری است که در آن دندانهای جلویی بالا به طور غیرطبیعی روی دندانهای جلویی پایین قرار میگیرند. این مشکل میتواند باعث سایش دندانها و مشکلات فکی شود و نیاز به درمان ارتودنسی دارد.
فاصله بین دندانها (Diastema)
فاصله بین دندانها به شکاف یا فضای خالی بین دو دندان گفته میشود که معمولاً در دندانهای جلویی دیده میشود. این مشکل میتواند به دلایل مختلفی از جمله اندازه ناهنجاری فک و دندانها ایجاد شود و نیاز به درمان ارتودنسی دارد.
درمان ارتودنسی اولیه (Early orthodontic treatment)
درمان ارتودنسی اولیه به درمانهایی اشاره دارد که در سنین کودکی و قبل از رشد کامل دندانها و فکها انجام میشود. این درمانها میتوانند به جلوگیری از مشکلات شدیدتر در آینده کمک کنند.
الاستیک ارتودنسی (Elastics)
الاستیکهای ارتودنسی نوارهای لاستیکی کوچکی هستند که بین براکتها و بندها قرار میگیرند و به جابجایی دندانها و اصلاح ناهنجاریهای فکی کمک میکنند. این الاستیکها میتوانند در رنگها و اندازههای مختلفی باشند.
کشیدن دندان (Extraction)
کشیدن دندان فرآیند برداشتن یک یا چند دندان از دهان است که ممکن است به دلیل مشکلاتی مانند شلوغی دندانها، پوسیدگی شدید یا دیگر ناهنجاریها انجام شود. در برخی موارد، کشیدن دندان میتواند به بهبود نتایج درمان ارتودنسی کمک کند.
فیس ماسک (Facemask)
فیس ماسک یک دستگاه ارتودنسی خارجی است که به صورت و فکها فشار میآورد تا موقعیت فکی بهبود یابد. این دستگاه معمولاً در کودکان با ناهنجاریهای فکی استفاده میشود.

گارد دهان (Mouthguard)
گارد دهان یک وسیله محافظتی است که برای محافظت از دندانها و فکها در برابر ضربهها و آسیبهای خارجی استفاده میشود. این وسیله معمولاً در ورزشهای پرخطر استفاده میشود.
ایمپرشن (Impression)
یکی از اصطلاحات رایج ارتودنسی ایمپرشن یا قالبگیری است. ایمپرشن فرآیندی است که در آن یک قالب از دندانها و دهان بیمار گرفته میشود. این قالبها برای ساخت دستگاههای ارتودنسی، ریتینرها و دیگر ابزارهای درمانی استفاده میشوند.
فرنکتومی (Frenectomy)
فرنکتومی یک نوع جراحی کوچک دهانی است که برای برداشتن یا تغییر دادن فرنومهای دهانی انجام میشود. فرنوم یک بافت کوچک و نازک است که به طور طبیعی در نقاط مختلف دهان یافت میشود، از جمله زیر زبان (فرنوم لینگوال) و بین لب بالا و لثه بالا (فرنوم لبیال). در برخی موارد، این فرنومها ممکن است بیش از حد کوتاه، ضخیم یا محکم باشند و باعث مشکلاتی مانند محدودیت حرکت زبان، فاصله بین دندانهای جلویی بالا یا مشکلات تکلم و تغذیه شوند.
عادت درمانی (Habit therapy)
عادت درمانی به روشهایی گفته میشود که برای متوقف کردن عادات نامطلوب دهانی مانند مکیدن انگشت و دندان قروچه استفاده میشوند. این روشها میتوانند شامل استفاده از دستگاههای خاص یا مشاورههای رفتاری باشند.
دندان نهفته (Impacted tooth)
دندان نهفته به دندانی گفته میشود که به دلایل مختلف نمیتواند به درستی در دهان ظاهر شود. این مشکل میتواند باعث درد، عفونت و مشکلات دیگر شود و نیاز به درمان جراحی یا ارتودنسی دارد.
رادیوگرافی سفالومتری جانبی (Lateral cephalometric radiograph)
رادیوگرافی سفالومتری جانبی یک نوع تصویر رادیولوژی است که به بررسی ساختارهای فکی و دندانی از نمای جانبی کمک میکند. این تصاویر برای برنامهریزی درمان ارتودنسی و ارزیابی ناهنجاریها استفاده میشوند.
مال اکلوژن (Malocclusion)
مال اکلوژن به ناهنجاریهای مربوط به تراز نادرست دندانها و فکها گفته میشود. این مشکل میتواند باعث مشکلات جویدن، تکلم و زیبایی شود و نیاز به درمان ارتودنسی دارد.
فضای لی وی (Leeway space)
فضای لی وی به فضای اضافی در فکها پس از افتادن دندانهای شیری و رویش دندانهای دائمی گفته میشود. این فضا میتواند برای جابجایی دندانها و اصلاح ناهنجاریها استفاده شود.
قوس نگهدارنده لینگوال (Lingual holding arch)
قوس نگهدارنده لینگوال یک دستگاه ارتودنسی ثابت است که به پشت دندانهای پایین چسبانده میشود و به حفظ موقعیت دندانها و جلوگیری از جابجایی ناخواسته آنها کمک میکند.
دوره دندانی مختلط (Mixed dentition)
دوره دندانی مختلط به دورهای از زندگی کودکان گفته میشود که هم دندانهای شیری و هم دندانهای دائمی در دهان حضور دارند. این دوره معمولاً بین سنین ۶ تا ۱۲ سال رخ میدهد و زمان مناسبی برای شروع درمانهای ارتودنسی است.
او-رینگ (O-ring)
او-رینگها حلقههای لاستیکی کوچکی هستند که برای نگه داشتن سیم ارتودنسی در داخل براکتها استفاده میشوند. این حلقهها در رنگها و اندازههای مختلفی موجود هستند.
اپن بایت (Openbite)
اپن بایت نوعی ناهنجاری است که در آن دندانهای جلویی بالا و پایین به درستی با هم تماس نمیگیرند. این مشکل میتواند باعث مشکلات جویدن و تکلم شود و نیاز به درمان ارتودنسی دارد.
متخصص ارتودنسی (Orthodontist)
متخصص ارتودنسی دندانپزشکی است که در تشخیص، پیشگیری و درمان ناهنجاریهای دندانی و فکی تخصص دارد. این متخصصان پس از دوره عمومی دندانپزشکی، دورههای تخصصی ارتودنسی را گذراندهاند.
جراحی ارتوگناتیک (Orthognathic surgery)
جراحی ارتوگناتیک نوعی جراحی است که برای اصلاح ناهنجاریهای فکی و بهبود عملکرد و ظاهر دهان و دندانها انجام میشود. این جراحی معمولاً همراه با درمان ارتودنسی انجام میشود.
اوربایت (Overbite)
اوربایت به حالتی گفته میشود که دندانهای جلویی بالا به طور غیرطبیعی روی دندانهای جلویی پایین قرار میگیرند. این مشکل میتواند باعث سایش دندانها و مشکلات فکی شود و نیاز به درمان ارتودنسی دارد.
اورجت (Overjet)
اورجت به فاصله افقی بین دندانهای جلویی بالا و پایین گفته میشود. این مشکل میتواند باعث مشکلات جویدن و ظاهر نازیبا شود و نیاز به درمان ارتودنسی دارد.
آندربایت (Underbite)
یکی دیگر از اصطلاحات رایج ارتودنسی، آندربایت است و به حالتی گفته میشود که دندانهای جلویی پایین جلوتر از دندانهای جلویی بالا قرار میگیرند. این مشکل میتواند باعث مشکلات جویدن، تکلم و ظاهر نازیبا شود و نیاز به درمان ارتودنسی یا جراحی دارد.
رادیوگرافی پانورامیک (Panoramic radiograph)
رادیوگرافی پانورامیک یک نوع تصویر رادیولوژی است که تمام دندانها، فکها و ساختارهای اطراف را در یک تصویر گسترده نشان میدهد. این تصاویر برای برنامهریزی درمان ارتودنسی و ارزیابی ناهنجاریها استفاده میشوند.
پالاتال اکسپندر یا وسیع کننده کام (Rapid Palatal Expansion)
وسیع کننده کام یک دستگاه ارتودنسی است که برای گسترش عرض فک بالا استفاده میشود. این دستگاه معمولاً در کودکان استفاده میشود و به اصلاح مشکلات تنفسی و جویدن کمک میکند.

جدا کننده یا سپراتور (Separator)
جدا کنندهها یا سپراتورهای ارتودنسی حلقههای کوچک پلاستیکی یا لاستیکی هستند که بین دندانها قرار داده میشوند تا فضای لازم برای نصب بندهای ارتودنسی ایجاد شود. این جدا کنندهها معمولاً قبل از شروع درمان اصلی استفاده میشوند.
فضا نگهدار (Space maintenance)
فضا نگهدار دستگاهی است که برای حفظ فضای لازم برای رویش دندانهای دائمی پس از از دست دادن دندانهای شیری استفاده میشود. این دستگاهها میتوانند ثابت یا متحرک باشند و به جلوگیری از شلوغی دندانها کمک میکنند.
مفصل گیجگاهی-فکی (TMJ)
مفصل گیجگاهی-فکی مفصلی است که فک پایین را به جمجمه متصل میکند. مشکلات این مفصل میتواند باعث درد، سفتی و مشکلات جویدن شود و نیاز به درمان ارتودنسی یا جراحی داشته باشد.
در آخر
آشنایی با اصطلاحات رایج ارتودنسی میتواند به شما کمک کند تا با آرامش و اعتماد به نفس بیشتری در مسیر درمان خود گام بردارید. ارتودنسی تنها یک فرآیند زیبایی نیست؛ بلکه یک مسیر برای بهبود عملکرد دهان و دندانها و ارتقاء کیفیت زندگی شماست. با داشتن دانش کافی درباره دستگاهها، مراحل درمان و ناهنجاریهای مختلف، میتوانید با تیم درمانی خود بهتر همکاری کنید و تصمیمات آگاهانهتری بگیرید. امیدواریم این راهنما برای شما مفید بوده باشد و شما را در درک بهتر فرآیند ارتودنسی یاری کند.










